Mity o trimetazydynie

Trimetazydyna to lek kardiologiczny, który w niektórych środowiskach sportowych zyskał opinię „osłony dla serca” podczas ciężkich treningów. Wokół niego narosło wiele przekonań: że jest całkowicie bezpieczny, że poprawia wydolność, że każdy sportowiec powinien go „profilaktycznie” przyjmować. Redakcja zestawiła te opinie z danymi naukowymi i decyzjami regulatorów.

Czym jest trimetazydyna

Trimetazydyna jest lekiem przeciwdławicowym o działaniu metabolicznym. W Polsce jest dostępna wyłącznie na receptę, w postaci tabletek o zmodyfikowanym uwalnianiu. Jej rolą jest wspomaganie leczenia stabilnej choroby wieńcowej u pacjentów, u których standardowe leki nie wystarczają lub są źle tolerowane.

Mechanizm działania opisali m.in. Kantor i współpracownicy w 2000 roku. Trimetazydyna hamuje enzym 3-ketoacylo-CoA tiolazę, uczestniczący w beta-oksydacji kwasów tłuszczowych w mitochondriach. W efekcie komórki serca przechodzą w większym stopniu na spalanie glukozy, które wymaga mniej tlenu na jednostkę wytworzonej energii.

W warunkach niedokrwienia, gdy dopływ tlenu do mięśnia sercowego jest ograniczony, takie przestawienie metabolizmu może teoretycznie pomóc komórkom przetrwać. Lek nie rozszerza naczyń i nie zmienia istotnie ciśnienia ani tętna, co odróżnia go od klasycznych leków przeciwdławicowych.

Ważne jest jednak to, że wszystkie zarejestrowane wskazania dotyczą chorych, a nie zdrowych osób. W zdrowym sercu, które nie cierpi na niedokrwienie, nie ma „problemu”, który trimetazydyna miałaby rozwiązywać.

Mit: „chroni serce każdego sportowca”

To najpopularniejsze przekonanie i zarazem najmniej poparte danymi. Nie istnieją badania kliniczne, które wykazałyby, że przyjmowanie trimetazydyny przez zdrowych sportowców zmniejsza ryzyko zawału, arytmii czy nagłej śmierci sercowej.

Serce sportowca adaptuje się do wysiłku poprzez przerost fizjologiczny, zwiększenie objętości wyrzutowej i lepszą perfuzję. Te zmiany są zjawiskiem prawidłowym. Lek metaboliczny nie „wzmacnia” ich ani nie zabezpiecza przed patologią, która zwykle ma podłoże genetyczne, zapalne lub wynika z nierozpoznanej choroby.

W rzeczywistości ochroną serca sportowca są: badania przesiewowe z EKG, wywiad rodzinny w kierunku nagłych zgonów, echokardiografia w razie wskazań, unikanie treningu w trakcie infekcji oraz rezygnacja z substancji obciążających układ krążenia, takich jak sterydy anaboliczne czy wysokie dawki stymulantów.

Przekonanie o „profilaktycznym” działaniu bywa wręcz szkodliwe, bo daje fałszywe poczucie bezpieczeństwa. Sportowiec, który odczuwa ból w klatce piersiowej, kołatanie serca lub nieproporcjonalną duszność, potrzebuje diagnostyki, a nie tabletki.

Mit: „to tylko witamina dla mięśnia sercowego”

Trimetazydyna bywa przedstawiana jako niewinny „metabolik”, podobny do koenzymu Q10 czy L-karnityny. To błędne porównanie. Jest to substancja lecznicza o konkretnym działaniu farmakologicznym na enzym mitochondrialny, przechodząca przez bariery w organizmie i wydalana głównie przez nerki.

W 2012 roku Europejska Agencja Leków (EMA) przeprowadziła ponowną ocenę stosunku korzyści do ryzyka. W jej wyniku ograniczono wskazania: trimetazydyna pozostała jedynie lekiem dodanym w stabilnej dławicy piersiowej, a wycofano ją z leczenia szumów usznych, zawrotów głowy i zaburzeń widzenia, gdzie korzyści uznano za niewystarczające.

Agencja zwróciła wówczas uwagę na ryzyko zaburzeń ruchowych, takich jak drżenie, sztywność, zaburzenia chodu i zespół niespokojnych nóg. Zalecono, by nie stosować leku u pacjentów z chorobą Parkinsona i ostrożnie dawkować go u osób starszych oraz z niewydolnością nerek.

Aktualne wytyczne Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego dotyczące przewlekłych zespołów wieńcowych umieszczają trimetazydynę wśród leków drugiego rzutu. Nie jest to zatem preparat pierwszego wyboru nawet u chorych kardiologicznie.

Mit: „nie ma problemu z dopingiem”

Od 2014 roku trimetazydyna była monitorowana, a od 1 stycznia 2015 roku znalazła się na liście substancji zakazanych WADA w grupie modulatorów hormonalnych i metabolicznych. Zakaz obowiązuje zarówno w okresie startowym, jak i poza nim.

Substancja zyskała rozgłos w związku z kilkoma głośnymi sprawami dopingowymi w sportach zimowych i pływaniu. Pokazuje to, że kontrolerzy aktywnie jej poszukują, a nowoczesne metody analityczne pozwalają wykryć ją nawet w niskich stężeniach.

Sportowiec objęty systemem kontroli, który ma rzeczywiste wskazania medyczne, musi uzyskać wyłączenie dla celów terapeutycznych (TUE). W Polsce wnioski rozpatruje Polska Agencja Antydopingowa POLADA. Brak TUE oznacza ryzyko dyskwalifikacji, niezależnie od intencji.

Działania niepożądane i przeciwwskazania

U większości pacjentów przyjmujących lek zgodnie ze wskazaniami trimetazydyna jest dobrze tolerowana. Charakterystyka produktu leczniczego wymienia jednak szereg działań niepożądanych, które trzeba znać.

• Zaburzenia żołądkowo-jelitowe: nudności, ból brzucha, biegunka.
• Bóle i zawroty głowy, osłabienie.
• Objawy pozapiramidowe: drżenie, sztywność mięśni, spowolnienie ruchowe, zaburzenia chodu.
• Reakcje skórne, rzadko ciężkie.
• Spadki ciśnienia przy pionizacji, ryzyko upadków u osób starszych.

Objawy parkinsonowskie opisywano w literaturze jako zwykle ustępujące po odstawieniu leku, choć powrót do normy może trwać kilka miesięcy. Dlatego każde nowe drżenie lub sztywność u osoby przyjmującej trimetazydynę powinny skłonić do kontaktu z lekarzem.

Przeciwwskazaniami są m.in. choroba Parkinsona i inne zaburzenia ruchowe oraz ciężka niewydolność nerek. U pacjentów z umiarkowanym upośledzeniem funkcji nerek lekarz dostosowuje dawkowanie.

Stosowanie leku bez nadzoru, z nielegalnych źródeł, wiąże się dodatkowo z ryzykiem sfałszowanego produktu i brakiem kontroli nad interakcjami z innymi przyjmowanymi substancjami.

Wnioski redakcji

Trimetazydyna to lek o wąskim, ściśle określonym zastosowaniu w kardiologii, a nie uniwersalna osłona dla serca sportowca.

Brakuje dowodów na korzyści u zdrowych osób, a istnieją udokumentowane działania niepożądane, przede wszystkim neurologiczne.

Dla sportowców objętych kontrolą antydopingową jej przyjmowanie bez TUE grozi dyskwalifikacją.

Polecamy także nasze artykuły o badaniach kardiologicznych dla sportowców, o sercu sportowca oraz o liście substancji zakazanych WADA.

Bibliografia

1. Kantor PF, Lucien A, Kozak R, Lopaschuk GD. The antianginal drug trimetazidine shifts cardiac energy metabolism from fatty acid oxidation to glucose oxidation by inhibiting mitochondrial long-chain 3-ketoacyl coenzyme A thiolase. Circ Res. 2000;86(5):580–588.
2. European Medicines Agency. Assessment report for trimetazidine containing medicinal products (Article 31 referral). London: EMA; 2012.
3. Knuuti J, Wijns W, Saraste A, et al. 2019 ESC Guidelines for the diagnosis and management of chronic coronary syndromes. Eur Heart J. 2020;41(3):407–477.
4. Martí Massó JF, Martí I, Carrera N, et al. Trimetazidine induces parkinsonism, gait disorders and tremor. Therapie. 2005;60(4):419–422.
5. World Anti-Doping Agency. The 2015 Prohibited List. International Standard. Montreal: WADA; 2015.
6. https://sterydysklep.com/pl/sterydy-zastrzyki/anabolic-mix/trestolone/