Kwas hialuronowy: skutki uboczne

Kwas hialuronowy kojarzy się przede wszystkim z kosmetyką i medycyną estetyczną, ale coraz częściej sięgają po niego także osoby aktywne, szukające wsparcia dla stawów. Uchodzi za substancję wyjątkowo bezpieczną — w końcu naturalnie występuje w organizmie. Redakcja sprawdziła, jakie działania niepożądane opisano w badaniach i w jakich sytuacjach warto zachować ostrożność.

Czym jest kwas hialuronowy

Kwas hialuronowy (hialuronian) to polisacharyd zbudowany z powtarzających się jednostek kwasu glukuronowego i N-acetyloglukozaminy. Występuje w skórze, mazi stawowej, chrząstce, ciele szklistym oka i wielu innych tkankach. Jego cechą charakterystyczną jest zdolność wiązania dużych ilości wody.

W stawach odpowiada za lepkość i sprężystość płynu stawowego, co zmniejsza tarcie i amortyzuje obciążenia. Z wiekiem oraz w chorobie zwyrodnieniowej stawów jego ilość i masa cząsteczkowa w mazi spadają.

W suplementach diety kwas hialuronowy pozyskuje się głównie z fermentacji bakteryjnej lub z grzebieni kogucich. Produkty różnią się masą cząsteczkową, co może wpływać na wchłanianie i działanie, choć dane na ten temat są ograniczone.

W praktyce sportowej i medycznej spotykamy trzy główne formy: suplementy doustne, iniekcje dostawowe wykonywane przez lekarzy oraz wypełniacze stosowane w medycynie estetycznej. Każda z nich ma inny profil ryzyka.

Suplementy doustne: co mówią badania o bezpieczeństwie

Przegląd Oe i współpracowników z 2016 roku, podsumowujący badania nad doustnym hialuronianem w bólu kolan, nie wykazał poważnych działań niepożądanych. Podobnie badanie Kalmana z ekstraktem z grzebieni kogucich oceniało produkt jako dobrze tolerowany.

Najczęściej zgłaszane dolegliwości są łagodne i dotyczą przewodu pokarmowego: uczucie pełności, wzdęcia, nudności lub luźniejsze stolce. Zwykle ustępują po zmniejszeniu dawki lub przyjmowaniu suplementu z posiłkiem.

Ryzyko reakcji alergicznych jest niewielkie, ale istotne dla osób uczulonych na białka jaj lub drobiu, jeśli produkt pochodzi z grzebieni kogucich. Informacji o źródle surowca należy szukać na etykiecie lub u producenta.

Badania dotyczące skóry, np. Kawady i współpracowników, również nie raportowały istotnych problemów z bezpieczeństwem. Ich ograniczeniem jest jednak krótki czas trwania — zwykle kilka tygodni — oraz niewielkie grupy uczestników.

Iniekcje dostawowe

Wiskosuplementacja, czyli podanie kwasu hialuronowego bezpośrednio do stawu, jest zabiegiem medycznym wykonywanym głównie w chorobie zwyrodnieniowej kolana. Wytyczne OARSI z 2019 roku oceniają jej skuteczność ostrożnie, wskazując na umiarkowane korzyści u części pacjentów.

Najczęstsze działania niepożądane to przejściowy ból, obrzęk i uczucie rozpierania w stawie w ciągu pierwszych dni po zabiegu. U niewielkiego odsetka chorych pojawia się tzw. pseudoseptyczna reakcja zapalna z wyraźnym obrzękiem i bólem.

Najpoważniejszym, choć rzadkim powikłaniem jest bakteryjne zapalenie stawu. Dlatego zabieg musi być wykonany w warunkach aseptycznych przez wykwalifikowanego lekarza. Gorączka, narastający ból, zaczerwienienie i ciepło stawu po iniekcji wymagają pilnej konsultacji.

Sportowcy powinni też pamiętać o czasowym ograniczeniu obciążeń po zabiegu. Zwykle zaleca się oszczędzanie stawu przez kilka dni, a o powrocie do treningów decyduje lekarz.

Wypełniacze w medycynie estetycznej

Wypełniacze z usieciowanego kwasu hialuronowego są jednymi z najczęściej wykonywanych zabiegów estetycznych. Choć sam materiał jest dobrze tolerowany, technika podania wiąże się z ryzykiem, które opisała m.in. DeLorenzi w przeglądzie powikłań z 2013 roku.

Częste i zwykle niegroźne są obrzęk, zaczerwienienie, siniaki i tkliwość w miejscu wkłucia. Mogą pojawić się też grudki, asymetria czy przebarwienie skóry przy zbyt powierzchownym podaniu.

Najgroźniejszym powikłaniem jest przypadkowe podanie preparatu do naczynia krwionośnego lub jego ucisk. Może to prowadzić do martwicy skóry, a w rzadkich przypadkach — do utraty wzroku. Dlatego zabiegi powinien wykonywać lekarz, który dysponuje hialuronidazą i potrafi zareagować na powikłanie.

W Polsce pojawiają się sygnały o zabiegach wykonywanych przez osoby bez wykształcenia medycznego. Przed zabiegiem warto sprawdzić kwalifikacje osoby wykonującej i pochodzenie preparatu.

Kto powinien zachować ostrożność

Choć kwas hialuronowy jest substancją naturalną dla organizmu, nie każdy powinien go stosować bez konsultacji. Szczególnie dotyczy to form inwazyjnych, ale także suplementów przyjmowanych długotrwale.

• Osoby uczulone na białka drobiu lub jaj (produkty z grzebieni kogucich).
• Kobiety w ciąży i karmiące — brak wystarczających danych dla suplementów.
• Osoby z czynnymi infekcjami skóry lub stawu — przeciwwskazanie do iniekcji.
• Pacjenci przyjmujący leki przeciwkrzepliwe — większe ryzyko siniaków po zabiegach.
• Osoby z chorobami autoimmunologicznymi — decyzję o zabiegu podejmuje lekarz.

Pojawiają się też pytania o wpływ kwasu hialuronowego na rozwój nowotworów, ponieważ niektóre komórki nowotworowe wykazują nadekspresję receptorów dla hialuronianu. Brakuje dowodów, że suplementacja doustna zwiększa ryzyko, ale osoby w trakcie leczenia onkologicznego powinny skonsultować każdy suplement z onkologiem.

Warto również pamiętać, że suplement nie zastąpi diagnostyki. Ból stawu u osoby aktywnej może wynikać z urazu łąkotki, więzadła czy chrząstki, który wymaga innego postępowania.

Wnioski redakcji

Doustny kwas hialuronowy ma korzystny profil bezpieczeństwa, a najczęstsze działania niepożądane to łagodne dolegliwości trawienne.

Iniekcje dostawowe i wypełniacze niosą realne ryzyko powikłań związanych z techniką zabiegu, w tym zakażeń i zamknięcia naczyń.

Wybierając formę inwazyjną, kluczowe jest to, kto wykonuje zabieg i w jakich warunkach.

Zachęcamy do lektury naszych tekstów o glukozaminie i chondroitynie, o kolagenie dla stawów oraz o profilaktyce urazów kolana u sportowców.

Bibliografia

1. Oe M, Tashiro T, Yoshida H, et al. Oral hyaluronan relieves knee pain: a review. Nutr J. 2016;15:11.
2. Kalman DS, Heimer M, Valdeon A, et al. Effect of a natural extract of chicken combs with a high content of hyaluronic acid (Hyal-Joint) on pain relief and quality of life in subjects with knee osteoarthritis: a pilot randomized double-blind placebo-controlled trial. Nutr J. 2008;7:3.
3. Kawada C, Yoshida T, Yoshida H, et al. Ingested hyaluronan moisturizes dry skin. Nutr J. 2014;13:70.
4. Bannuru RR, Osani MC, Vaysbrot EE, et al. OARSI guidelines for the non-surgical management of knee, hip, and polyarticular osteoarthritis. Osteoarthritis Cartilage. 2019;27(11):1578–1589.
5. DeLorenzi C. Complications of injectable fillers, part I. Aesthet Surg J. 2013;33(4):561–575.